Jedni mówią tak, inni – inaczej; często mamy dylemat, która forma jest poprawna. No to przyjrzyjmy się kilku przykładom.
Zacznijmy od tytułowego. Wybór pomiędzy wziąć a wziąść jest prosty – wziąść jest uznawane za błąd, a jedyną poprawną formą jest wziąć. Lingwista powiedziałby, że „wziąć” to niedokonany aspekt czasownika „brać”. My odnotujmy po prostu, że nie powiemy przecież „Skoro możesz wziąść, to możesz też braść”, prawda? A słowo „wziąć” jest spokrewnione właśnie z czasownikiem „brać”. Tytułem ciekawostki: „wziąść” jest jednym z najczęstszych błędów, na jakie możemy się natknąć w polskim internecie. Podobno w 2018 roku było najczęstszym błędem fleksyjnym w tymże polskim internecie, co podaję cytując portal polszczyzna.pl. Na marginesie, Narodowe Centrum Kultury przypomina, że „wziąć” to bardzo stary czasownik pochodzący bezpośrednio od jeszcze starszego czasownika „jąć” (dzisiaj już rzadko używanego i występującego tylko w jednym z dawnych znaczeń – „zacząć”). Na pierwszy rzut oka trudno dostrzec „jąć” w formie „wziąć”, ale wystarczy się lepiej wpatrzyć i zobaczymy, że „wziąć” to przedrostek wz- + iąć. innymi słowy, „wziąć”, bo „jąć”.
Sprawa nie jest tak oczywista w przypadku innej pary: trzymać coś w ręce, czy w ręku? Tu obie formy są uznawane za poprawne, zatem: ja preferuję „w ręce”, a Państwo mogą wybrać tę formę, która Państwu bardziej odpowiada. Obie upowszechniły się w ogólnej polszczyźnie i obie uważa się obecnie za poprawne. Dlatego, jak zauważa portal Obcy język polski, dziś nosi się zegarek na ręku lub na ręce, podobnie trzyma się karabin w ręku / ręce albo skrzypce w lewym ręku / lewej ręce, a smyczek w prawym ręku / prawej ręce. I tylko językoznawcy wiedzą jeszcze, że kiedyś wyrażenie w ręku znaczyło „w obu rękach, oburącz”.
i jeszcze jedna para wyrazów; czy lektor czyta, a muzyk nagrywa w studio, czy w studiu…? Za czasów, gdy prowadziłem audycje kultowego wówczas Lata z Radiem jedyną dopuszczalną formą było „w studio” – ale to było lata temu. Dziś również te obydwie formy są uznawane za poprawne.
Pozostawiam Państwa z innym dylematem już do samodzielnego rozstrzygnięcia: słuchamy audycji w radio – czy w radiu…? I może jeszcze jeden: łabędź, czy łabądź…?
Kolejny wpis za kilka dni. Pozdrawiam życząc udanej końcówki wakacji!
